Прикорм по месяцамАй сайынғы қосымша тамақ
Выберите возраст ребёнка — покажем, сколько раз в день кормить, какой должна быть еда, что ввести в этом месяце и чего пока не давать.
Баланың жасын таңдаңыз — күніне неше рет тамақтандыру, тамақ қандай болуы керек, осы айда нені енгізу және әзірге нені бермеу керегін көрсетеміз.
Сколько ребёнку?Балаға неше ай?
Недоношенному ребёнку возраст считают по скорригированному сроку — вместе с педиатром. Для детей на смеси сроки те же.
Шала туған баланың жасы түзетілген мерзім бойынша есептеледі — педиатрмен бірге. Қоспамен қоректенетін балаға мерзімдер дәл сондай.
Шесть правил на весь первый годБірінші жылға алты ереже
Почему именно 6 месяцевНеге дәл 6 ай
К 6 месяцам одного молока становится мало: не хватает железа, цинка и энергии. Прикорм — не тренировка, а настоящая еда, поэтому первые продукты должны быть богаты железом.
6 айға қарай тек сүт жетпей қалады: темір, мырыш және энергия жетіспейді. Қосымша тамақ — жаттығу емес, нағыз тамақ, сондықтан алғашқы өнімдер темірге бай болуы керек.
- ≈11 мгжелеза в суткитәулігіне темірСтолько нужно в 6–12 месяцев. В грудном молоке — около 0,3 мг/л, поэтому больше 90% железа должно приходить с едой.6–12 айда сонша керек. Емшек сүтінде шамамен 0,3 мг/л бар, сондықтан темірдің 90%-дан астамы тамақтан келуі тиіс.
- 200 → 550ккал из прикормаккал қосымша тамақтанОриентир ВОЗ: ≈200 в 6–8 мес, ≈300 в 9–11 мес, ≈550 в 12–23 мес. Жидкий суп и пюре из одного кабачка этого не закрывают.ДДҰ бағдары: 6–8 айда ≈200, 9–11 айда ≈300, 12–23 айда ≈550 ккал. Сұйық сорпа мен бір кәдіден жасалған езбе мұны жаппайды.
- 15–35%железа из мяса усваиваетсяеттегі темір сіңедіИз круп, бобовых и овощей — 2–20%. Мясо в одном блюде с ними усиливает усвоение и их железа.Жарма, бұршақ, көкөністен — 2–20%. Бір тағамдағы ет олардағы темірдің де сіңуін күшейтеді.
- 8–15проб нового вкусажаңа дәмді татып көруСтолько раз обычно нужно предложить продукт, чтобы ребёнок его принял. Горьким овощам нужно больше проб, чем сладким фруктам.Бала өнімді қабылдауы үшін әдетте оны сонша рет ұсыну керек. Ащы көкөністерге тәтті жемістерден көбірек рет керек.
ЦинкМырыш
В грудном молоке его всё меньше с каждым месяцем, а ребёнку с ростом нужно больше.
Емшек сүтінде ол ай сайын азаяды, ал бала өскен сайын көбірек керек.
→ Мясо, яйцо, бобовые, цельные злаки.
→ Ет, жұмыртқа, бұршақ, тұтас дәнді дақылдар.
Кишечник и почкиІшек пен бүйрек
К 6 месяцам крахмал и белок уже усваиваются, но соль и лишний белок по-прежнему нагружают почки.
6 айға қарай крахмал мен ақуыз сіңеді, бірақ тұз бен артық ақуыз бүйрекке әлі де ауыр.
→ Без соли и без наваристых «взрослых» бульонов.
→ Тұзсыз және үлкендерге арналған қою сорпасыз.
ЖеваниеШайнау
6–7 мес — жамкает челюстями, 7–9 мес — двигает языком в стороны, 9–12 мес — начинает жевать по кругу. Зрелое жевание — к 3 годам.
6–7 ай — жақпен жаншу, 7–9 ай — тілдің бүйірге қозғалысы, 9–12 ай — айналмалы шайнаудың басы. Толық шайнау — 3 жасқа қарай.
→ Еду делают грубее вслед за навыком: навык растёт только на тренировке.
→ Тамақты дағдыға қарай ірілетіңіз: дағды тек жаттығумен өседі.
Рвотный рефлексЛоқсу рефлексі
В 6 месяцев срабатывает уже с середины языка — это защита. С возрастом смещается назад.
6 айда тілдің ортасынан іске қосылады — бұл қорғаныс. Жас өскен сайын артқа жылжиды.
→ Давится на кусочке в 6–8 мес — это обучение, а не удушье.
→ 6–8 айда кесектен лоқсу — үйрену, тұншығу емес.
Почему железо так важно. Оно нужно для развития мозга. Дефицит железа в 6–24 месяца связан с отставанием в развитии, и этот след может остаться даже после того, как анемию вылечили.
Темір неге соншалық маңызды. Ол мидың дамуына қажет. 6–24 айдағы темір тапшылығы дамудың кешеуілдеуімен байланысты, ал бұл әсер анемия емделгеннен кейін де сақталуы мүмкін.
Готов ли ребёнок? ОтметьтеБала дайын ба? Белгілеңіз
Лучшее время — около 6 месяцев, не раньше 17 недель и не позже 26. Признаки важнее календаря — нужны все четыре.
Ең жақсы уақыт — шамамен 6 ай, 17 аптадан ерте емес және 26 аптадан кеш емес. Белгілер күнтізбеден маңыздырақ — төртеуі де керек.
Это не признаки готовностиБұл дайындық белгісі емес
Сесть самостоятельно без опоры ребёнок не обязан: многие осваивают это к 7–9 месяцам.
Бала сүйенбей өзі отыруы міндетті емес: көбі мұны 7–9 айда үйренеді.
Почему не раньше 4 месяцевНеге 4 айдан ерте емес
- Почки и кишечник ещё не созрелиБүйрек пен ішек әлі жетілмеген
- Не умеет правильно глотать пюре — риск поперхнутьсяЕзбені дұрыс жұта алмайды — тұншығу қаупі
- Еда вытесняет грудное молоко, чаще кишечные инфекцииТамақ емшек сүтін ығыстырады, ішек инфекциялары жиілейді
Почему не позже 7 месяцевНеге 7 айдан кеш емес
- Запасы железа заканчиваются — риск анемииТемір қоры таусылады — анемия қаупі
- Не хватает энергии и цинка — замедляется ростЭнергия мен мырыш жетіспейді — өсу баяулайды
- Сложнее привыкать к новым вкусам и кусочкамЖаңа дәмдер мен кесектерге үйрену қиындайды
Как вводить: 8 шаговҚалай енгізу: 8 қадам
Жёсткий порядок «овощи → каши → мясо» не нужен. Важны три вещи: железо с самого начала, разнообразие и один новый продукт за раз.
«Көкөніс → ботқа → ет» деген қатаң рет қажет емес. Үш нәрсе маңызды: басынан темір, әртүрлілік және бір мезгілде бір жаңа өнім.
- ВремяУақытДнём, когда ребёнок бодр и немного голоден. Не перед сном — чтобы заметить реакцию.Күндіз, бала сергек әрі сәл қарны ашқан кезде. Ұйқы алдында емес — реакцияны байқау үшін.
- Первый разБірінші рет1–2 чайные ложки одного продукта. Затем — грудь или смесь.Бір өнімнің 1–2 шай қасығы. Содан кейін — емшек не қоспа.
- БольшеКөбейтуЗа 5–7 дней — до 2–3 столовых ложек. Дальше — по аппетиту ребёнка.5–7 күнде — 2–3 ас қасыққа дейін. Әрі қарай — баланың тәбетіне қарай.
- Новый продуктЖаңа өнімКаждые 2–3 дня, по одному. Уже введённые продукты можно смешивать.Әр 2–3 күн сайын, бір-бірден. Енгізілген өнімдерді араластыра беріңіз.
- Первые 2–3 неделиАлғашқы 2–3 аптаМясо, обогащённая железом каша (гречка, овсянка, рис — без сахара), овощи (кабачок, брокколи, цветная капуста, тыква, морковь), бобовые.Ет, темірмен байытылған ботқа (қарақұмық, сұлы, күріш — қантсыз), көкөніс (кәді, брокколи, түрлі түсті қырыққабат, асқабақ, сәбіз), бұршақ.
- СледомОдан кейінЯйцо, рыба, йогурт и кефир без сахара, фрукты, арахисовая паста, пшеница.Жұмыртқа, балық, қантсыз йогурт пен кефир, жеміс, жержаңғақ пастасы, бидай.
- Разные вкусыӘртүрлі дәмНе только сладкие овощи и фрукты, но и горьковатые: брокколи, шпинат.Тек тәтті көкөніс пен жеміс емес, ащылау да: брокколи, шпинат.
- МаслоМайС 7 месяцев — 3–5 г растительного или сливочного масла в пюре.7 айдан — езбеге 3–5 г өсімдік майы не сары май.
Это не нужноМұның қажеті жоқ
- Ждать 7–10 дней на каждый продуктӘр өнімге 7–10 күн күту
- Начинать только с «гипоаллергенных» продуктовТек «гипоаллергенді» өнімдерден бастау
- Вводить фрукты строго после овощейЖемісті тек көкөністен кейін енгізу
- Разбавлять пюре сокомЕзбені шырынмен сұйылту
Как кормитьҚалай тамақтандыру
- По сигналам голода и сытости ребёнкаБаланың аштық пен тоқтық белгілеріне қарай
- Без уговоров, экранов и «ещё ложечку»Жалынбай, экрансыз, «тағы бір қасық» демей
- Отказался — уберите и предложите в другой день, в другом видеБас тартса — алып қойып, басқа күні, басқа түрде ұсыныңыз
От пюре до общего столаЕзбеден ортақ дастарханға дейін
Жевать учатся только на еде с текстурой. Кусочки — не позже 8–10 месяцев. Ребёнок, который до 9–10 месяцев ел только гладкое пюре, позже чаще отказывается от кусочков и становится избирательным в еде (ALSPAC, 2009).
Шайнау тек құрылымы бар тамақпен жаттығады. Кесектер — 8–10 айдан кешіктірмей. 9–10 айға дейін тек біркелкі езбе жеген бала кейін кесектен жиі бас тартады және тамақ талғағыш болады (ALSPAC, 2009).
- 6 мес6 айГладкое густое пюреБіркелкі қою езбе
- 7–8 мес7–8 айРазмятое вилкой, с комочкамиШанышқымен езілген, түйіршікті
- 8–9 мес8–9 айМягкие кусочки, еда рукамиЖұмсақ кесектер, қолмен жеу
- 9–12 мес9–12 айРубленая еда, кусочки около 1 смТуралған тамақ, шамамен 1 см кесектер
- С 12 мес12 айданОбщий стол без соли и опасных формТұзсыз, қауіпті пішінсіз ортақ дастархан
Проверка мягкостиЖұмсақтықты тексеру
Кусочек должен раздавливаться между большим и указательным пальцем — или языком о нёбо.
Кесек бас бармақ пен сұқ саусақтың арасында езілуі керек — немесе тілмен таңдайға басқанда.
Ложкой или руками?Қасықпен бе, қолмен бе?
Подходит и то, и другое, и их сочетание. В исследовании BLISS (Pediatrics, 2016) удушье при еде руками было не чаще, чем при кормлении ложкой, если родители знали правила безопасности. Решает привычка ребёнка к текстуре, а не метод.
Екеуі де, аралас та жарайды. BLISS зерттеуінде (Pediatrics, 2016) ата-аналар қауіпсіздік ережелерін білсе, қолмен жегенде тұншығу қасықпен тамақтандырғаннан жиі болған жоқ. Шешуші — әдіс емес, баланың құрылымға үйренуі.
Мясо, рыба и яйцоЕт, балық және жұмыртқа
Мясо дают с 6 месяцев, в первые 2–3 недели прикорма. ВОЗ советует продукты животного происхождения каждый день: в них железо, цинк, витамин B12 и полноценный белок.
Етті 6 айдан, қосымша тамақтың алғашқы 2–3 аптасында береді. ДДҰ жануар өнімдерін күн сайын беруге кеңес береді: оларда темір, мырыш, B12 дәрумені және толыққанды ақуыз бар.
Как готовить мясоЕтті қалай дайындау
- 6–7 мес: варить 1,5–2 часа до разваливания и пюрировать до гладкости с водой от варки или овощным пюре6–7 ай: ыдырағанша 1,5–2 сағат қайнатып, ет суымен не көкөніс езбесімен біркелкі езбе етіңіз
- 7–8 мес: толчёное или мелкорубленое мясо — в кашу и овощи, мягкие фрикадельки7–8 ай: езілген не ұсақ туралған ет — ботқаға, көкөніске, жұмсақ фрикаделька
- 8–9 мес: мягкие тефтели, паровые котлеты, мелкие мягкие кусочки8–9 ай: жұмсақ тефтель, буға пісірілген котлет, ұсақ жұмсақ кесектер
- Еда руками с 6 мес: полоска томлёного мяса размером с палец — ребёнок сосёт и жамкает её, вытягивая сок6 айдан қолмен жеу: саусақтай бұқтырылған ет тілімі — бала оны сорып, жаншып, шырынын алады
До года — без соли. Чеснок, лук, укроп, зира — можно. Прожаривайте полностью: в фарше и птице не должно быть розового. Хранение: в холодильнике 1–2 дня, в морозилке порциями 1–3 месяца.
Бір жасқа дейін — тұзсыз. Сарымсақ, пияз, аскөк, зире болады. Толық пісіріңіз: тартылған ет пен құс етінде қызғылт жер қалмасын. Сақтау: тоңазытқышта 1–2 күн, мұздатқышта порциялап 1–3 ай.
Бульон и сорпаСорпа
Бульон не заменяет мясо: железа и белка в нём мало, а соли и жира много. Несолёная вода от варки — только чтобы разбавить пюре. Наваристая сорпа как отдельное блюдо до года не нужна.
Сорпа етті алмастырмайды: онда темір мен ақуыз аз, тұз бен май көп. Тұзсыз ет суы — тек езбені сұйылту үшін. Қою сорпа бөлек тамақ ретінде бір жасқа дейін керек емес.
РыбаБалық
- С 6 месяцев, 1–2 раза в неделю: омега-3, йод, витамин D6 айдан, аптасына 1–2 рет: омега-3, йод, D дәрумені
- Выбирайте: треска, хек, минтай, судак, лосось, форель, сазанТаңдаңыз: треска, хек, минтай, көксерке, лосось, бахтақ, сазан
- Нельзя из-за ртути: меч-рыба, акула, королевская макрель, крупный тунец. Сырая и копчёная рыба — тоже нетСынап болғандықтан болмайды: семсер балық, акула, корольдік скумбрия, ірі тунец. Шикі және ысталған балық та болмайды
- Кости проверяйте пальцами, а не только глазамиСүйегін көзбен ғана емес, саусақпен тексеріңіз
ЯйцоЖұмыртқа
- С 6 месяцев целиком — и желток, и белок. Схема «сначала только желток» устарела6 айдан тұтасымен — сарысы да, ағы да. «Алдымен тек сарысы» деген тәсіл ескірген
- Только полностью сваренное: вкрутую или омлет без жидких участковТек толық пісірілген: қатты пісірілген не сұйық жері жоқ омлет
- После введения — 2–3 раза в неделю, чтобы не потерять переносимостьЕнгізгеннен кейін — аптасына 2–3 рет, төзімділік жоғалмас үшін
Можно ли давать кость?Сүйек беруге бола ма?
Идея «кость тренирует жевание» логична, но прямых исследований нет. Крупная твёрдая кость — это прорезыватель со вкусом мяса: ребёнок кусает, грызёт, обсасывает. Работают рот и челюсти, легче переносится прорезывание зубов. Ту же тренировку дают полоски мягкого мяса и овощные брусочки.
«Сүйек шайнауды жаттықтырады» деген идея қисынды, бірақ тікелей зерттеу жоқ. Ірі қатты сүйек — ет дәмі бар тіс жарғыш: бала тістейді, кеміреді, сорады. Ауыз бен жақ жұмыс істейді, тіс шыққанда жеңілдейді. Дәл осындай жаттығуды жұмсақ ет тілімі мен көкөніс таяқшалары да береді.
Можно — с 6 месяцев, под присмотромБолады — 6 айдан, бақылаумен
- Крупная цельная варёная кость, больше рта ребёнка: голяшка ягнёнка или телёнка, крупная бедренная кость курицы или индейкиІрі, тұтас, пісірілген сүйек — баланың аузынан үлкен: қозы не бұзау сирағы, тауық не күркетауықтың ірі сан сүйегі
- С остатками мягкого мяса, но без хрящей, кожи, связок и кусков жираАздап жұмсақ ет қалған, бірақ шеміршек, тері, сіңір, май кесегі жоқ
- У голени птицы удалите тонкую игловидную кость рядом с основнойҚұс сирағынан жанындағы жіңішке ине тәрізді сүйекті алып тастаңыз
НельзяБолмайды
- Мелкие кости: рёбра, крылья, шейки, позвонки курицыҰсақ сүйек: тауықтың қабырғасы, қанаты, мойны, омыртқасы
- Треснувшие, сколотые и колющиеся после варки кости птицыЖарылған, сынған, піскен соң шаншылатын құс сүйегі
- Рыбьи кости — никогдаБалық сүйегі — ешқашан
- Мозговые кости с вываливающимся мозгом, курдючный жир, куски жираЖілік майы түсіп тұрған жілік, құйрық май, май кесегі
- Проверьте перед подачейБерер алдында тексеріңізОсмотрите и ощупайте: нет сколов, хрящей, отходящих кусочков.Қарап, қолмен ұстап көріңіз: сынық, шеміршек, бос кесек жоқ.
- Только сидя и со взрослымТек отырып, ересекпенРебёнок сидит прямо в стульчике, вы рядом и смотрите. Лёжа, на ходу, в машине — нельзя.Бала орындықта тік отырады, сіз қасында қарап отырасыз. Жатып, жүріп, көлікте — болмайды.
- Вовремя заберитеУақытында алыңызЕсли мясо отваливается кусками или кость стала маленькой и скользкой.Ет кесек-кесегімен түсе бастаса немесе сүйек кішірейіп, тайғақ болса.
- Не соскаЕмізік емесНе давайте кость для успокоения или перед сном.Сүйекті тыныштандыру үшін немесе ұйқы алдында бермеңіз.
- Сухари и сушки — не заменаКептірілген нан мен сушка — алмастырмайдыОт них откалываются твёрдые куски.Олардан қатты кесектер сынып түседі.
Не откладывайте — вводите раноКейінге қалдырмаңыз — ерте енгізіңіз
Раннее введение яйца и арахиса снижает риск аллергии на них. После введения давайте продукт регулярно — иначе защита теряется.
Жұмыртқа мен жержаңғақты ерте енгізу оларға аллергия қаупін азайтады. Енгізгеннен кейін өнімді тұрақты беріңіз — әйтпесе қорғаныс жоғалады.
Чего не даватьНені бермеу керек
До года — нельзяБір жасқа дейін — болмайды
Риск подавитьсяТұншығу қаупі
Когда это срочноҚашан шұғыл
Общих правил мало, если…Жалпы ережелер жеткіліксіз, егер…
Педиатр на дом и 10 дней сопровожденияПедиатр үйге және 10 күн сүйемелдеу
Ребёнок плохо ест, плохо прибавляет или вы боитесь аллергии? Педиатр осмотрит малыша дома, проведёт измерения и, если нужно, составит план лечения. Десять дней после визита — на связи.
Бала нашар жей ме, салмақты нашар қоса ма немесе аллергиядан қорқасыз ба? Педиатр баланы үйде қарайды, өлшеулер жүргізеді және қажет болса емдеу жоспарын құрады. Келгеннен кейін он күн байланыста болады.
Это не заменяет осмотр врачаБұл дәрігердің қарауын алмастырмайды
Страница помогает разобраться, а не ставит диагноз. Для недоношенного ребёнка, ребёнка с аллергией или плохой прибавкой веса план питания составляйте с педиатром. Если ребёнок задыхается, синеет, у него отёк губ или лица — звоните 103.
Бұл бет түсінуге көмектеседі, бірақ диагноз қоймайды. Шала туған, аллергиясы бар немесе салмақты нашар қосатын балаға тамақтану жоспарын педиатрмен бірге құрыңыз. Бала тұншықса, көгерсе, ерні не беті ісінсе — 103-ке қоңырау шалыңыз.
- Источники:Дереккөздер:
- WHO — Guideline for complementary feeding of infants and young children 6–23 months, 2023
- ESPGHAN — Complementary Feeding: A Position Paper, 2017 · Infant Feeding Campaign, 2026
- Coulthard H. et al. — Delayed introduction of lumpy foods… (ALSPAC), Maternal & Child Nutrition, 2009 · Fangupo L. J. et al. — A Baby-Led Approach to Eating Solids and Risk of Choking (BLISS), Pediatrics, 2016
- NIH Office of Dietary Supplements — Iron: Fact Sheet for Health Professionals
- EAACI — Preventing the development of food allergy in infants and young children, 2020
- AAP / Healthy Eating Research — Healthy beverage consumption in early childhood, 2019 · AAP — Fruit juice, 2017
- Обновлено 10.11.2026Жаңартылды 10.11.2026